გიგანტური ჰანრონის კოლაიდერი
ატომური კვლევების ევროპული ორგანიზაცია ასევე ცნობილი როგორც CERN-ი არის მსოფლიოში უდიდესი ლაბორატორია რომელიც არის შექმნილი ელემენტური ნაწილაკების ფიზიკისთვის.ეს ცენტრი მდებარეობს ქალაქ ჟენევის დასავლეთით ნაწილობრივ შვეიცარიასა და საფრანგეთში.
ხოლო ამ ცენტრის მთავარი ფუნქციაა ატომური აქსელერეტორების მოწოდებაა მაღალი ენერგიის ფიზიკის კვლევებისთვის და უამრავი ცდისთვის, ხოლო ამათგან ერთ-ერთია LHC.თქვენ ალბათ დააინტერესად იმით თუ რა არის ეს

გიგანტური ჰანრონის კოლაიდერი ეს გახლავთ მსოფლიოში ყველაზე დიდი და ძლიერი ნაწილაკების ამაჩქარებელი.მისი გახსნა მოხდა 2008 წლის 10 სექტემბერს და ის მდებარეობს საფრანგეთისა და შვეიცარიის საზღვარზე,მიწისქვეშ ხოლო თვითონ ეს ნაგებობა არის 27 კილომეტრის მასიური ზომის უამრავ მაგნიტთა და ამაჩქარებელთა რგოლს. მის შიგნით ჩვენ გვხვდება ორ ნაწილაკთა სხივები რომლებიც გადაადგილდებიან სინათლის სიჩქარეს თან მიახლოვებული სიჩქარით და ეს ნაწილაკები სხვადასხვა მილებით ხოლო მათ მიმართულებას აძლევს და უნარჩუნებს ძლიერი მაგნიტური ველი რომელსაც ქმნის სუპერ მაგნიტები რომლებიც დამზადებულია ზეგამტარი კოჭის მილისგან რომელიც არის გამძლე და შეუძლია ენერგიის შენახვა მაგრამ ეს მაგნიტები საჭიროებენ მუდმივ გაგრილებას ამიტომაც ისინი არიან დაკავშირებულები თხევად აზოტთან რომელიც მათ აგრილებს -271 გრადუსამდე.ხოლო ამაჩქარლების საკონტროლო ცენტრი არის მოთავსებული CERNs საკონტროლო ცენტრში.ხოლო აქედან lhc მყოფი სხივები ერთმანეთს უნდა შეეჯახონ ამაჩქარებელი რგოლის ოთხ წერტილში სადაც არის მოთავსებული ნაწილაკების დეტექტორები,ხოლო ამ ადგილების სახელებია: ATLAS,SMS,ALICE,LHCb. ასევე ეს ნაწილაკების ამაჩქარებელი სხვა ამაჩწარებელთა შედარებით უფრო დიდ სიჩქარეს გამოიმუშავებს რომელიც ბუნებრივივად მომხდარ მოვლენაზე კოსმოსური სხივების შეჯახებაზე შედარებით მცირეა.

 

CERN-ის მთავარი შენობა
Source: visit.cern
საკონტროლო ცენტრი
Source: astronoo.com
LHC-ის რგოლები
Source: extremetech.com
LHC-ის არეალი
Source: coepp.org.au
პრობლემები და რისკები
ყველაფერს გააჩნია დადებითი და უარყოფითი მხარეები იგივე შეგვიძლია ვთქვათ LHC-ზე მაგრამ ამ შემთხვევაში ეს უარყოფიტი მხარე არის ძალზე საშიში.

რათქმაუნდა ამ ყველაფერს გააჩნია საკუთარი რისკებიც რაზეც თვითონ CERN-მა ისაუბრა მათ თქვეს რომ ამაჩქარებელი უსაფრთხო არის და ყველა ეს რისკი თეორიაა ხოლო მათი შექმნის შანსები არის მცირე.მე შევძელი მეპოვნა ამ რისკების სია მათი განმარტება და CERN-ის წევრების საუბარი ამ რისკებზე ხოლო ეს ინფორმაცია მომაწოდა თვითონ CERN-ის მთავარმა გვერდმა

 

მინიატურული შავი ხვრელები

შავი ხვრელები გახლავთ ადგილები კოსმოსში რომელთა გრავიტაციული ძალა ისეთი ძლიერია რომ თვით სინათლეც ვერ გარბის მისგან ხოლო რაც კი შიგნით ხვდება იწელება და შემდეგ იშლება.საერთოდ შავი ხვრელის ოთხი ტიპი არსებობს ესენია:ვარსკვლავური, შუალედური,სუპერ მასიური და მინიატურული.ბუნებრივად შავი ხვრელები წარმოიქმნება როდესაც გიგანტური ჩვენს მზეზე რამდენჯერმე დიდი ვარსკვლავი დაასრულებს თავის ცხოვრებას ამ დროს დიდი რაოდენობის მატერია ერთი პატარა წერტილში მოიყრის თავს და ფეთქდება.

სპეკულაციები იმისა რომ LHC შეიძლება იყოს მინიატურული შავი ხვრელები გამოწვეულია შექმნილი ნაწილაკების მიერ რომლებიც პროტონების შეჯახებისას იქმნება რომელთა ენერგია ტოლია ფრინავი კოღოსი.ხოლო ასტრონომიული შავი ხვრელები იმაზე მძიმენი არიან რისი შექმნაც LHC-ში შეიძლება. გრავიტაციის კანონების მიხედვით რომელიც განმარტული იქნა აინშტაინის მიერ და ამის მიხედვით შეიძლება მინიატურული შავი ხვრელების შექმნა LHC-ში.მაგრამ არსებობს თეორიები რომელთა მიხედვითაც ვარაუდობენ ამ ნაწილაკების გაჩენას სამაგიეროდ ამავე თეორიების მიხედვით ამბობენ რომ ეს ნაწილაკები მაშინვე განადგურდებიან და შავ ხვრელს არ ექნება დრო იმისთვის რომ დაიწყოს შთანთქავს. რათქმაუნდა თეორიები ვარაუდობენ იმას რომ მიკროსკოპული შავი ხვრელები მუდმივად იშლებიან.ასევე ჰიპოთეტურად სტაბილური შავი ხვრელებზე დაკვირვება მოხვდეს უსაფრთხოდ კოსმოსური სხივების საშვალებით.მართალია შეჯახებები LHC-ში განსხვავდება კოსმოსში მომხდარი კოსმიური სხივების შეჯახებისგან სიჩქარით მაგრამ მათი უსაფრთხოების დაზუსტება მაინც შესაძლებელია.ეს დამოკიდებული გახლავთ იმ ფაქტზე არიან ეს შავი ხვრელები ელექტრული თუ ბუნებრივი რადგან უმეტესობა სტაბილური ხვრელებისა გახლავთ ელექტრულად დამუხტული რადგან ისინი იქმნებიან დამუხტული ნაწილაკებისგან და მათ ექნებათ ურთიერთობა ჩვეულებრივ მატერიისგან და მაშინვე იქნება შეჩერებული მზის ან დედამიწის ზემოქმედებისგან და მნიშვნელობა არ აქვს ეს ხვრელები არის შექმნილი კოსმოსური სხივების თუ LHC-ში მომხდარი შეჯახებების მიერ ისინი მაინც ვერაფერს დაუშვებენ დედამიწას.

ვარსკვლავური შავი ხვრელი
Source: abc.net.au
სუპერ მასიური შავი ხვრელი
Source: newscientist.com
მინიატურული შავი ხვრელი
Source: infogram.com
Strangletes

strangletes-ის სახელი მიცემული ჰიპოთეტურად უცნაური მატერიის მიკროსკოპული ერთიანობასთან რომელსაც გააჩნია იგივე რაოდენობის ნაწილაკები და უცნაური რხევები.რამდენიმე სამეცნიერო ნამუშევრებზე დაყრდნობით ეს სტრანგლატს ჭამის მემილიონედში დაუბრუნდებიან თავიანთ ფორმას.მაგრამ ამასთანავე გაჩნდა კითხვებიც შესაძლებელია რომ strangletes-მა გადააქციოს უბრალო მატერია უცნობ მატერიად.ეს კითხვა პირველად გაჩნდა მძიმე იონების შემაჯახებელი ასევე ცნობილი როგორც RHIC გახსნამდე 2000 წელს ამერიკაში. ხოლო ამის შესახებ გამოკვლევებმა აჩვენა რომ სანერვიულო არაფერია და ამას ადასტურებს ის ფაქტიც რომ RHIC-იმ რვა წელი იმუშავა პრობლემების გარეშე. ცოტახანში LHC იმუშავებს მძიმე ნუკლეის სხივებით როგორც RHIC მაგრამ ერთადერთი განსხვავება არის ის რომ LHC გააჩნია უფრო დიდი სიჩქარე და ენერგია მაგრამ ეს რისკებს არ ზრდის პირიქით ამცირებს.პირველ რიგში იმიტომ რომ strangletes ვერ ახერხებს ფორმირებას მაღალ ტემპერატურაში ისევე როგორც გაცხელებული წყალი ვერ გაიყინება.მეორე ისაა რომ LHC შექმნილი რყევები შედარებით მცირეა RHIC ხოლო ამ ფაქტორების მიხედვით LHC ვერ შეიქმნება strangletes-ები. ეს ფაქტი გახლავთ შესანიშნავი რადგან როგორც არის ცნობილი strangletes შეუძლიათ მთლიანად განადგურება.

 

strangelet-ის წარმოქმნა და გაზრდა
Source: oekonews.at
Strangletes-ის თეორიული ნაწილაკი ნაწილაკი
Source: phys.org
მაგნიტური მონოპოლები

მაგნიტური მონოპოლიები მაგნიტურიმონოპოლიები თეორიულად გახლავთ ნაწილაკები რომელთაგან 8 გააჩნიათ მხოლოდ ერთი მაგნიტური მუხტი ან ჩრდილოეთ პოლუსის ანდაც სამხრეთ პოლუსის და ზოგი თეორია გვთავაზობს რომ ამ ნაწილაკებს აქვთ პროტონების დაშლის უნარი.ხოლო ამ თეორიების მიხედვითვე გამოირიცხება ეს რადგან ასეთი მონოპოლები ძალიან მძიმე იქნება LHC-თვის.ამაზე გაჩნდება კითხვა იმისა თუ რა მოხდება თუ ეს ნაწილაკები უფრო მსუბუქი იქნებოდა?ამაზეც არის პასუხი თუ მართლაც შეიძლება გახდეს უფრო მსუბუქი ის უკვე გაჩნდებოდა კოსმოსური სხივების შეჯახებებისგან ჩვენი დედამიწის ატმოსფეროს რადგა კოსმოსური სხივების და LHC-ში მოხდარი შეჯახებისას შედეგები თითქმის ერთნაირია ამიტომაც ეს საშიშროებაც გამორიცხულია

 

მაგნიტური მონოპოლისა პოლუსები
Source: en.wikipedia.org
მაგნიტური მონოპოლის ნაწილაკი
Source: london-nano.com
ვაკუუმის ბუშტები

იმისთვის რომ ავხსნათ ვაკუუმის ბურთები საჭირო თავდაპირველად ავხსნათ ცრუ და ნამდვილი ვაკუუმი.ცრუ ვაკუუმი არის რაღაც ნაწილად მაგრამ არც ისეთი სტაბილური მაგრამ მას შეუძლია გადაიქცეს უფრო სტაბილურ ფორმად დადებით ვაკუუმად.ხოლო დასტაბილურება შემდეგ ის იწყებს ზრდას და წელვას ხოლო ეს ყველაფერი ხდება კოსმოსში მაგრამ შიშობენ რომ LHC-საც შეუძლია ამის შექმნა ხოლო CERN-ის თანამშრომლები ამბობენ ამას"არსებობს სპეკულაციები რომელიც გვეუბნება რომ სამყარო არ არის თავის სტაბილურ ფორმაში და LHC-ში მომხდარმა მოვლენებმა შეიძლება ის გადაცვალოს მის სტაბილურ ფორმაში ვაკუუმის ბუშტების რაში სიცოცხლე არის შეუძლებელი და თუ LHC შეუძლია ვაკუუმის ბუშტების შექმნა მაშინ კოსმიური სხივების შეჯახებებსაც შეუძლიათ ეს და რადგან ეს არ არის დაფიქსირებულა კოსმოსში კოსმოსური სხივების მიერ მაშინ არ არის იმის საშიშროება რომ LHC-ში შეიქმნება ვაკუუმის ბუშტები"

 

ნამდვილი და ცრუ ვაკუუმი
Source: en.wikipedia.org
ვაკუუმის ბუშტი
Source: vice.com

საბედნიეროდ ეს საშიშროებებიც მხოლოდ თეორიების და მათი გაჩენის შანსები დაბალია თორემ ასე რომ არ იყოს დედამიწა აგარ იარსებებდა ან მინიატურული შავი ხვრელი შეიწოვდა ან stranglates გაანადგურებდა დედამიწას თავისი რხევებით ანდაც მაგნიტური მონოპოლები გაანადგურებენ დედამიწას მათი პროტონების დაშლის ძალით.მაგრამ შეიძლება მომავალში შეიძლება ეს რისკები გაუარესდეს და დედამიწის განადგურება გამოიწვიოს.

 

Powered by  Jumpstart Georgia